سلام و روزبخیر خدمت همراهان گرامی

در این پست می خواهیم به اختصار به بررسی ادبیات شفاهی و گستره ی آن بپردازیم ، پس با ما همراه باشید.

ادبیات شفاهی

ادبیات شفاهی یا عامیانه((جویبار باریکی است از یک جریان آفریش بزرگ و ناشناخته که فولکور یا فرهنگ عامه خوانده می شود و چکیده ای است از خرد و هنر زندگی روزمره مردم. در یک مفهوم کلی تر ، فلوکور شامل ؛ باورهای عامیانه، طب سنتی، بازیها، آوازها، جشنها، رقص های مذهبی، قصه های قدیمی، شعر، فابل، اسطوره، افسانه و حماسه است.فولوکور آینه مردم خوانده می شود.)) (آربوث نات،ص254). ادبیات شفاهی شامل ؛ شعر و ترانه و قصه های سنتی (قصه قومی، فابل، افسانه و اسطوره ) است که تنها به اجمال و در حدی که در مباحث ادبیات کودکان و نوجوانان می گنجد، به هر یک از آنها می پردازیم. 

1:اشعار و ترانه های عامیانه: مجموعه آثار منظومی هستند که ((جدا از حوزه های رسمی شعر و ادب در اعماق ذوق مردم عادی کوچه و بازار تولد یافته، زندگی کرده و حفظ شده اند.)) ( پناهی سمنانی،1364،ص9) در این قسمت مهم ترین نمونه ،ترانه های دایه ها و مادران است. لالاییها، ابتدایی ترین شکل ادبیات به شمار می آیند و معمولا از آرزوهای دور و دراز مادران برای فرزندانشان تا درد و دلها و گله های آنها از زندگی روزانه را در بر می گیرد.

نمونه ای از لالایی: لالا لالا ، گل سوری / نکن از مادرت دوری / لالا لالا گل سوسن / سرت بردار لبت بوسم

نوع دیگری از اشعار و ترانه های عامیانه، بازی _ ترانه ها هستند که از نظر کلامی پای در شعر عامیانه دارند و از نظر حرکتی ،بازی به شمار می آیند.

نمونه ای از بازی_ترانه ها: دسی دسی باباش میاد / صدای کفش پاش میاد / دسی دسی عموش میاد / با جیب پر لیموش میاد

چیستانها و معما های منظوم نیز بخشی از اشعار عامیانه به حساب می آیند. هر دوحالتی رمز گونه دارند و نیازمند گمانه زنی شنونده هستند.

نمونه چیستان: چیست آن لعبت پسندیده / جامه سرخ و سبز پوشیده / در میان دو قاشق چوبین / با هزار ناز و غمزه خوابیده

نمونه معما: اطلس سرخ و سبز پوشیده / در میان دو کاسه چینی / با دو صد ناز وعشوه گنجیده

2:قصه های سنتی: بخش دیگری از ادبیات عامیانه را قصه های سنتی تشکیل می دهند که سینه به سینه نقل شده اند و نویسنده خاصی نداشته اند. ساده ترین طبقه بندی قصه های سنتی شامل؛ اسطوره و فابل و افسانه و قصه های قومی است. اسطوره ها:((آثار روایی هستند که در جامعه ای که به آن تعلق دارند،واقعیتی تلقی می شوند که در زمان های خیلی قدیم به وقوع پیوسته است. اسطوره معمولا مقدس است و با مباحث خداشناسی و اعتقادی در هم آمیخته است.)) ( همو،ص 282). افسانه: روایتی است که راویان آن و شنوندگان آن را باور دارند ولی زمان آن نسبت به اسطوره متاخرتر است و برخلاف اسطوره جنبه تقدس مآبانه ندارد و شخصیت های محوری آن انسان هستند.(همو ، ص 282). فابل(حکایت پند آموز): روایت های کوتاهی هستند که بیشتر شخصیت های آنها را حیوانات و عوامل طبیعی تشکیل می دهند که نماد تمثیلی از انسان اند و رویداد های زندگی آنها به گونه ای است که راهنمای انسان واقع می شوند و در آخر پندی مستقیم را ارائه می دهند. قصه های قومی: این قصه ها محصول ذهنیت جمع هستند، ماهیتی شفاهی دارند،شخصیت ها دارای صفات مطلق هستند و از الگوهای خاصی پیروی می کنند و صف بندی سیاه و سفید الگوی آنها تسلط دارد، پایان خوشی دارند و همواره جبهه خوبی بر بدی پیروز است. درون مایه آنها از اساسی ترین نیاز های بشر گرفته شده است. قصه های قومی را می توان به چهار دسته تقسیم کرد.

الف:قصه های تکرار شونده یا زنجیره ای

نمونه ای از این قصه ها: (کدو قلقله زن)

ب: قصه های حیوانی

نمونه ای ار این قصه ها:(بز زنگوله پا)

ج:قصه های شگفت انگیز یا جن وپری

نمونه ای از این قصه ها:(ماه پیشونی)

د: قصه های واقعی

نمونه ای از این قصه ها:(ویک وی تینگ تون)

 برخی از متخصصان تعلیم و تربیت،مربیان و والدین با استفاده از این قصه ها برای کودکان مخالف اند و اعتقاد دارند که محتوای این افسانه ها شرایط کودکان امروز متناسب نیست و آنها را از زندگی واقعی دور می کند و مبلغ نوعی خرافه پرستی است؛اما اکثر کارشناسان بر این عقیده اند که کودکان فرق دنیای واقعی و دنیای خیالی را می دانند و دانستن اینکه گذشتگان چگونه می اندیشیدند و زندگی می کردند، حداقل دستاوردی است که این افسانه ها و قصه ها دارند.گستره ادبیات سنتی به ویژه ادبیات قومی پهنه وسیعی است که خوشبختانه به ما اجازه انتخاب می دهد ولی در نهایت باید این نکته را در نظر داشت که همه ی قصه های قومی ، افسانه ها و... با تمامی ارزش های غیر قابل انکارشان، متناسب کودکان نیستند  و برای انتخاب این پهنه وسیع و متنوع ضوابطی مانند، بازنویسی اثر(نداشتن دخل و تصرف نابه جا)، زبان و بیان(زبان ساده و محاوره ای وجذاب) و تصاویر(حفظ بار فرهنگی و متناسب با زبان ) را در نظر گرفت.

ممنون از نگاه های زیبای شما

#رشتاک روزی درخت تنومندی خواهد شد.